Is de plusklas zinvol voor groep 3?

Vraag van een school:
We kregen een vraag van een school: Is het beter om het eerste halfjaar van groep 3 nog niet aan de plusklas te beginnen?

Antwoord van Jan Kuipers:
In deze blog gaan we uitgebreid in op deze vraag. We geven uitleg hoe de plusklas ingericht kan worden en wat het advies is over het moment van starten van de plusklas.

Jan Kuipers, onderwijsadviseur hoogbegaafdheid en auteur van onder meer Levelwerk en Een plus voor de plusklas.

‘Op veel scholen wordt een plusklas aangeboden voor leerlingen vanaf groep 4 of vanaf groep 6. Over een plusklas voor leerlingen van groep 1, 2 en 3 wordt verschillend gedacht.

Er is de opvatting dat in het aanbod van groep 1 en 2 voldoende rekening kan worden gehouden met kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong. Deze leerlingen hebben behoefte aan handelend leren en aan samen leren met andere leerlingen. Dat kan in een reguliere groep 1-2 intact blijven, met verrijkende opdrachten. De uitdaging is om leerstof aan te bieden die net boven het functionele niveau van de leerling ligt en in de planning bewust rekening te houden met een moeilijker aanbod. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van materialen die speciaal ontwikkeld zijn voor kinderen die meer kunnen, uitdagende ontdekhoeken, een lees-schrijfhoek, opdrachten met een hoger abstractieniveau, complexe vragen en problemen met een open einde. Op deze wijze worden kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong niet geïsoleerd en blijft de mogelijkheid voor samen leren, op de vele manieren die bij kleuters hoort, gehandhaafd. 

Voor groep 3 geldt feitelijk hetzelfde principe: aansluiten op het niveau van de leerling, flexibiliteit in het aanbod en ruimte voor samenwerking.’

Er is wel een nuance aan te brengen en die heeft te maken met de visie op de plusklas. In het boek ‘Een Plus voor de plusklas’ wordt op pagina 15 en 16 ingegaan op twee doelgroepen.

Doelgroep 1: cognitief talentvolle leerlingen met hoge scores en zonder belemmeringen.
Doelgroep 2: cognitief talentvolle en hoogbegaafde leerlingen met belemmerende factoren die optimaal leren in de weg staan.

Als de school kiest voor doelgroep 1 is een plusklas voor leerlingen t/m groep 3 niet wenselijk, omdat er in deze groepen veel mogelijkheden zijn om tot een goed aanbod te komen. Daarbij is de bepaling wie er wel en wie niet in aanmerking komen voor een plusklas discutabel, omdat de voorspellende waarde van een intelligentieonderzoek beperkt is. Slimme leerlingen in groep 1, 2 en 3 zijn niet automatisch slim in groep 4/5.

Als de school kiest voor doelgroep 2, en dit ook duidelijk kenbaar maakt aan ouders, is het anders. Voor een leerling die met problemen in leren kampt, wat bijvoorbeeld kan leiden tot onderpresteren, kan een plusklas een optie zijn. Het doel is vooral het aanpakken van het probleem. De toelating is niet puur omdat de leerling slim is, maar omdat de leerling een beperking in optimaal leren heeft. De duur van de plusklas is dan tijdelijk, namelijk tot het probleem is verholpen.

Conclusie
In principe geen plusklas voor leerlingen t/m groep 3, tenzij een leerling een beperking heeft die optimaal leren in de weg staat en die mogelijk in de plusklas verholpen kan worden. Dit geldt voor geheel groep 3 en niet alleen voor het eerste halfjaar. Ons uitgangspunt is dat het basisonderwijs steeds meer in staat is om passend onderwijs te bieden aan verreweg de meeste cognitief talentvolle leerlingen, zeker in de onderbouw, omdat de organisatie van lesgeven daar veel flexibiliteit in zich heeft. En als het knelt kan een plusklas een optie zijn, maar dat is niet de enige oplossing. Er is geen one size fits all antwoord. Een belangrijke reden voor het wel starten van een plusklas voor groep 1, 2 en 3 is de ontmoeting met ontwikkelingsgelijken, peers. Een half uur per week een extra aanbod buiten de klas kan al voordelen hebben. 

Meer lezen?
Wil je meer lezen over de plusklas, over het opzetten en goed laten functioneren van een plusklas? Lees dan het boek Een plus voor de plusklas van Jan Kuipers en Bouke van der Meulen. Een plusklas opzetten vraagt namelijk veel inzet en een grondige voorbereiding. Denk aan de procedure voor aanmelding, de criteria voor toelating of afwijzing, de financiering en bemensing en een goede communicatie tussen de plusklas en thuisklas. Met het boek ben je in staat om een plusklas op te zetten of om de bestaande plusklas beter te organiseren.

Jan Kuipers, onderwijsadviseur hoogbegaafdheid en auteur van onder meer Levelwerk en Een plus voor de plusklas.